ครุวิจัยสิ่งแวดล้อม-6 (ครูชูศรี) : การจัดการเรียนรู้แบบโครงงาน ที่โรงเรียนชุมโลง นครศรีธรรมราช

ชูศรี  กาญจนวงศ์
ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านชุมโลง  จ.นครศรีธรรมราช
E-mail: sri_47@hotmail.com
ครุวิจัยศูนย์พลังงานปี 2552  ศูนย์สิ่งแวดล้อม ม.ขอนแก่น ปี 2553  

จากครุวิจัยสิ่งแวดล้อม  สู่การเรียนรู้แบบโครงงานในโรงเรียน  

โชคดีที่ดิฉันเป็นผู้อำนวยการโรงเรียน  จึงมีโอกาสนำประสบการณ์ที่ได้จากครุวิจัยไป ขยายผล   ในโรงเรียนขนาดเล็กที่มีครูไม่ครบชั้น  มีนักเรียนอนุบาลถึงประถมศึกษาปีที่ 6  จำนวน 64  คน  ครู  6  คน  ใช้ยุทธศาสตร์เปลี่ยนวิกฤติให้เป็นโอกาส  เมื่อกระทรวงศึกษาธิการประกาศใช้หลักสูตรใหม่ปีการศึกษา 2553  และสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน  มีนโยบายให้โรงเรียนจัดการเรียนรู้แบบโครงงาน เพื่อพัฒนาผู้เรียนให้มีสมรรถนะครอบคลุมตามที่หลักสูตรแกนกลางกำหนด  มีคุณภาพตามมาตรฐานการประกันคุณภาพภายในโรงเรียน และมาตรฐานการประเมินคุณภาพภายนอก ของสำนักงานรับรองคุณภาพและประเมินผลการศึกษา(สมศ.)    

ในขณะครูกำลังตกใจกับการเปลี่ยนแปลงทางการศึกษา  แต่ก็มีขวัญกำลังใจเมื่อโรงเรียนกำหนดทิศทางการเปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจน ในการใช้รูปแบบการจัดการเรียนรู้แบบโครงงาน  มีแผนปฏิบัติ มีขั้นตอน และมีกระบวนการ ที่ออกแบบใกล้เคียงกับ กระบวนการเรียนรู้ของครุวิจัย    

ด้วยโครงสร้างที่คล้ายกัน คือ  ผู้อำนวยการโรงเรียนเป็นเสมือนผู้อำนวยการศูนย์  ครูเป็นเสมือนครูพี่เลี้ยง  นักเรียนเป็นเสมือนครุวิจัย  มีชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นแหล่งความรู้    เพื่อต่อภาพให้เห็นชัดเจน ขออธิบายด้วยกระบวนการซึ่งประกอบด้วยหลายขั้นตอน  ดังต่อไปนี้  

1.  ขั้นเตรียมการ  จัดประชุมครู  เพื่อทำความเข้าใจ”การบริหารจัดการหลักสูตร” แนวทางการพัฒนางานวิชาการ และจัดการเรียนการสอน  ที่สอดคล้องวิสัยทัศน์และจุดมุ่งหมายของหลักสูตร  ได้ข้อสรุปว่า  จะใช้กระบวนการจัดการเรียนการสอนแบบโครงงาน  เมื่อเห็นพ้องตรงกัน ก็เริ่มทำงานขั้นเตรียมการ  

–  จัดสื่อคู่มือ  “การจัดการเรียนรู้แบบโครงงาน”  เช่น  หนังสือสอนคิดด้วยโครงงาน : การเรียนการสอนแบบบูรณาการ (พิมพ์พันธ์  เดชะคุปต์, 2551) การสอนแบบโครงงาน (วัฒนา  มัคสมัน, 2551)  และตัวอย่างงานวิจัยต่างๆ ที่เกี่ยวกับการใช้โครงงาน  

–  จัดเวทีกรรมการสถานศึกษาและภูมิปัญญาท้องถิ่น  เพื่อให้เข้าใจตรงกัน ถึงวัตถุประสงค์และบทบาท ในการมีส่วนร่วมจัดกิจกรรมการเรียนรู้ให้กับนักเรียน  

–  พัฒนาครู  โดยการอบรมปฏิบัติการ เพื่อสร้างความรู้  ความเข้าใจในแนวคิด  หลักการและความสำคัญของการจัดการเรียนรู้แบบโครงงาน  
2.  ขั้นดำเนินการ  
–  ให้ครูศึกษาและกำหนดหน่วยการเรียนรู้ที่เหมาะสม สำหรับการจัดการเรียนรู้แบบโครงงาน  
–  ให้ครูจัดทำเค้าโครงการวิจัยเรื่อง “การจัดการเรียนรู้แบบโครงงาน”  เพื่อพัฒนาผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนและทักษะการทำโครงงานของนักเรียน  ซึ่งได้ทุนสนับสนุนการวิจัยปี 2553 จากโครงการผู้บริหารโรงเรียนทำวิจัย สกว.  
–  ให้เพื่อนครูและผู้บริหารประเมิน “แผนการจัดการเรียนรู้แบบโครงงาน”  
–  ครูจัดการเรียนรู้และเก็บข้อมูล สำหรับใช้อธิบายผลของการจัดการเรียนรู้ 
–  นักเรียนเลือกหัวข้อ   จัดกระบวนการเรียนรู้ตามเนื้อหาสาระ ตามแผนการจัดการเรียนรู้ แผนการเรียนรู้ที่ 1 และแผนการเรียนรู้ที่ 2 ซึ่งผู้เรียนช่วยกันสรุปเนื้อหาสาระจากแผนการจัดการเรียนรู้ที่  2  จัดทำ Mind mapping  ผู้สอนสังเกต และสร้างความสนใจให้เกิดขึ้นกับผู้เรียน  เมื่อผู้เรียนเกิดความสนใจ ก็ให้เลือกหัวข้อ  ที่กลุ่มและตนเองสนใจ จาก Mind mapping กลุ่มละ 1 หัวข้อ โดยให้ผู้เรียนนำหัวข้อที่สนใจมาอภิปรายร่วมกัน แล้วกำหนดเรื่องนั้นเป็นหัวข้อโครงงานของแต่ละกลุ่ม  
พัฒนาโครงงาน  เป็นระยะการเขียนเค้าโครงโครงงาน (ข้อเสนอโครงงาน) เพื่อวางแผน มีการกำหนดแผนการดำเนินงานอย่างเป็นขั้นตอน ว่าจะทำอะไรบ้าง และจะทำอย่างไร  มีวิธีการหาคำตอบอย่างไร จัดเรียงก่อน-หลังตามลำดับเวลา กำหนดระยะเวลาในการทำงาน  แบ่งหน้าที่ความรับผิดชอบ แบ่งงานกันทำเป็นสัดส่วนให้ชัดเจน แล้วเตรียมทำงานตามแผนที่กำหนด  นำข้อมูลที่ได้ มาวิเคราะห์พร้อมแปรผล    
–  สรุปผล    เป็นขั้นสุดท้ายของโครงงาน ที่ผู้เรียนค้นพบคำตอบแล้ว  และได้แสดงให้ผู้สอนเห็นว่า ได้สิ้นสุดความสนใจในหัวข้อโครงงานเดิม และเริ่มหันมาสนใจงานเรื่องใหม่  ช่วงนี้ผู้สอนและผู้เรียนจะได้แบ่งปันประสบการณ์ การทำงานและมองเห็นความสำเร็จของการทำโครงงาน   มีกิจกรรมที่ผู้สอนให้ผู้เรียนดำเนินการในขั้นตอนนี้ดังนี้  (1) ผู้เรียนเขียนรายงานเป็นรูปแบบ “รายงานวิจัยเล่มเล็ก”  (2) ผู้เรียนนำเสนอผลงาน ด้วยวาจาและจัดนิทรรศการโปสเตอร์โครงงาน  เพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้   ซึ่งจะมีข้อสรุปและการนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน  (คุณค่าเกิดจากการเชื่อมโยงกับความจริงในวิถีชีวิต)   3. ผู้เรียนประเมินผลงานโครงงาน ของตนเองและของเพื่อน  (ระดับสูงสุดของการเรียนรู้ คือ ขั้นประเมินได้) 
  
3.  ขั้นสรุป (อยู่ในระหว่างการดำเนินงาน)  
–  ครูนำกระบวนการดำเนินงานและข้อมูลที่ได้  มาเขียนเป็นรายงานการวิจัยในชั้นเรียน  
–  ผู้อำนวยการโรงเรียน  นำกระบวนการดำเนินงานและข้อมูลที่ได้ เขียนเป็นรายงานการวิจัยของโรงเรียน (รวมงานวิจัยของครู) 
–  ครู  ผู้บริหาร นักเรียน และชุมชน  ประชุมสรุปผลการจัดการเรียนรู้แบบโครงงาน ในประเด็นต่าง ๆ เช่น สิ่งที่เกิดขึ้นกับนักเรียนและครู   การเปลี่ยนแปลงของนักเรียน ครูและโรงเรียน  อุปสรรคและปัญหา  และแนวทางพัฒนาให้ดียิ่งขึ้น  

ดิฉันจึงคิดว่า  ถ้าครูครุวิจัยได้นำกระบวนการ ที่ได้จากศูนย์ไปทดลองปรับใช้ในชั้นเรียน  ให้เห็นกระบวนการและความเปลี่ยนแปลงของนักเรียน   ผู้บริหารโรงเรียนน่าจะส่งเสริมให้เกิดกระบวนการพัฒนางานวิชาการ ในโรงเรียนแบบมีส่วนร่วมทั้งโรงเรียนต่อไป  
ขอขอบคุณโครงการครุวิจัย สกว. ที่สร้างโอกาสดีดีให้กับครู  และหวังว่า ครูมีโอกาสได้นำไปใช้กับนักเรียนต่อไป

Advertisements

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s